Zgodnie z § 2 omawianego przepisu przesłuchanie przeprowadza sąd na posiedzeniu z udziałem biegłego psychologa.

Obecność psychologa jest więc obligatoryjna, a to – jak wskazał SA we Wrocławiu – aby chronić delikatną i nieukształtowaną jeszcze osobowość dziecka i jego psychikę przed negatywnymi skutkami kontaktu z organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości. W przypadku przesłuchań osób niepodlegających ochronie przewidzianej w art. 185a KPK taka możliwość (obecności psychologa) występuje także na podstawie art. 192 § 2 KPK, zgodnie z którym można zarządzić przesłuchanie świadka z udziałem biegłego psychologa, jeżeli istnieje wątpliwość co do stanu psychicznego świadka, jego stanu rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego postrzeżeń. W większości przypadków przesłuchania małoletniego poza art. 185a KPK możliwe jest więc (choć nie jest obligatoryjne) powołanie biegłego psychologa. Wcześniej powołane badania aktowe na aktach spraw karnych wykazały, że tryb art. 185a KPK gwarantuje udział biegłego w postępowaniu i zasada ta jest z reguły zachowywana (wyniki zbliżone do 100%). Jednocześnie, mimo istnienia prawnej możliwości, tylko w odniesieniu do około połowy pokrzywdzonych (53,7% pokrzywdzonych w sprawach, które zakończyły się na etapie postępowania przygotowawczego, i 68,4% pokrzywdzonych w sprawach, które weszły w etap sądowy) biegły wziął udział w przesłuchaniu małoletniego pokrzywdzonego poza trybem art. 185a KPK.

prawo
prawo

Odmienne od prowadzonego w „zwykłym” trybie przesłuchania jest także uregulowanie dotyczące udziału uczestników postępowania w przesłuchaniu. Zgodnie z art. 185a KPK w przesłuchaniu mają prawo wziąć udział prokurator, obrońca oraz pełnomocnik pokrzywdzonego (wyraźnie z tego katalogu został wyłączony podejrzany/oskarżony). Ponadto osoba wymieniona wart. 51 § 2 KPK (wykonujący prawa pokrzywdzonego przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje) ma prawo również być obecna przy przesłuchaniu, jeżeli nie ogranicza to swobody wypowiedzi przesłuchiwanego.

W tym miejscu należy wyjaśnić zasadę wykonywania praw małoletniego pokrzywdzonego w toku postępowania karnego. Małoletni nie może skutecznie podejmować czynności w toku postępowania karnego z uwagi na brak lub ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Ma on więc status pokrzywdzonego, jednak nie wykonuje w postępowaniu karnym swoich uprawnień samodzielnie. Dlatego, zgodnie z art. 51 § 2 KPK, jego prawa wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje. Osobą tą może być więc rodzic, opiekun prawny, kurator (wyznaczony do tej konkretnej czynności) lub też osoba sprawująca stałą pieczę nad małoletnim (np. rodzina zastępcza). Z chwilą uzyskania pełnoletności (a tym samym zdolności procesowej) ustaje uprawnienie do „zastępczego wykonania” uprawnień pokrzywdzonego. Według przywoływanych badań aktowych małoletni są w zdecydowanej większości (ok. 90% pokrzywdzonych) reprezentowani przez swoich rodziców. Reprezentacja taka nie zawsze jest jednak właściwa. Z najnowszego orzecznictwa SN wynika, że w sytuacji zaistnienia konfliktu interesów reprezentacja małoletniego przez jego rodzica jest wyłączona. Występuje to zwłaszcza w przypadku, gdy drugi z rodziców jest oskarżonym o popełnienie przestępstwa na szkodę tego małoletniego. W takiej sytuacji organ postępowania powinien wystąpić do sądu opiekuńczego o wyznaczenie kuratora w celu reprezentacji dziecka w postępowaniu karnym (lub dokonania konkretnej czynności w ramach tego postępowania)20. Sąd Najwyższy wskazał, że w sytuacji zaistnienia takiego konfliktu interesów czynność dokonaną przez rodzica w ramach postępowania karnego należy uznać za dokonaną z przekroczeniem granic umocowania, a co za tym idzie – za bezskuteczne. Jeśli małoletni nie podlega trybowi przesłuchania z art. 185a KPK, katalog osób uprawnionych w jego przesłuchaniu będzie zróżnicowany w zależności od tego, na jakim etapie znajduje się postępowanie (postępowanie przygotowawcze czy sądowe). W pierwszym przypadku (postępowanie przygotowawcze) stronie, która złożyła wniosek o dokonanie czynności dowodowej (w szczególności podejrzanemu i jego obrońcy), nie można odmówić wzięcia udziału w czynności, jeżeli tego żąda (art. 315 § 2 KPK). Natomiast w przypadku przesłuchania w postępowaniu sądowym przesłuchanie obywa się na rozprawie. Na rozprawie zaś, zgodnie z art. 356 § 1 KPK, mają prawo być obecne osoby biorące udział w postępowaniu, a obecność oskarżonego jest obowiązkowa, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 374 § 1 KPK). Należy jednak wskazać, że niezależnie od tego, czy przesłuchanie odbywa się w postępowaniu przygotowawczym, czy sądowym, jeżeli osoba przesłuchiwana nie ukończyła 15 lat, czynności z jej udziałem powinny być, w miarę możliwości, przeprowadzone w obecności przedstawiciela ustawowego lub faktycznego opiekuna, chyba że dobro postępowania stoi temu na przeszkodzie (art. 171 § 3 KPK). Jak wcześniej wskazano, przesłuchanie małoletniego w trybie art. 185a KPK prowadzone jest przez sąd na posiedzeniu, niezależnie od tego, na jakim etapie postępowanie to się znajduje. Dzieci niepodlegające ochronie z art. 185a KPK mogą być przesłuchane w postępowaniu przygotowawczym przez policję lub osobiście przez prokuratora. Zgodnie z § 184 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24.3.2010 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury w miarę potrzeby prokurator, poza czynnościami zastrzeżonymi dla niego, osobiście przeprowadza w śledztwie najistotniejsze dla sprawy czynności, a zwłaszcza przesłuchuje świadków małoletnich. Nie jest to jednak obowiązek bezwzględny prokuratora, występuje bowiem „w miarę potrzeby”. Dlatego w praktyce małoletni są przesłuchiwani także przez funkcjonariuszy Policji.

Należy także nadmienić, że praktyka pokazuje, iż przesłuchania prowadzone są często przez osoby do tego nieprzygotowane. Postuluje się, zarówno w literaturze przedmiotu, jak i we wcześniej przywoływanych zaleceniach Rady Europy, by czynności z udziałem małoletnich prowadzone byty przez osoby do tego przeszkolone

Facebook Comments
Załaduj więcej podobnych artykułów
Załaduj więcej Redaktor
Załaduj więcej Człowiek

Dodaj komentarz

Sprawdź też

Buty militarne do zadań specjalnych

Wśród mężczyzn ceniących sobie wytrzymałość i wygodę coraz większym zainteresowaniem ciesz…